بازنمایی نحوی مفعول مستقیم و غیرمستقیم در گویش دلواری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

گویش دلواری، از گویش­های استان بوشهر در جنوب ایران، فاقد نقش­نمای مفعول مستقیم  rāموجود در فارسی معیار است. در جملات بنیادی این گویش، مفعول مستقیم از طریق جایگاه ثابت آن قبل از فعل اصلی شناخته می­شود، یعنی از طریق آرایش واژگانی ­(SOV) تشخیص داده می­شود. افزون بر این، اگر به صورت بند باشد پس از ستاک فعلی در انتهای جمله قرار می­گیرد. با این حال، مفعول غیرمستقیم پس از حرف اضافة si (به معنی «به» و «برای») قرار می­گیرد. مفعول غیرمستقیم در جملات بی­نشان بعد از مفعول مستقیم و قبل از فعل اصلی قرار می­گیرد. نکتة جالب توجه در مورد مفعول مستقیم این است که اگر به صورت ضمیر شخصی متصل اول ­شخص مفرد باشد (در ساخت­های غیربنیادی) پس از فعل قرار می­گیرد و به ستاک فعلی به عنوان پایه متصل می­شود و اگر زمان جمله گذشته باشد، پس از فعل قرار می­گیرد ولی به حرف اضافة si به عنوان پایه متصل می­شود. بنابراین، si در جملات متعدی، در درجة نخست، نقش­نمای مفعول غیرمستقیم و در درجة دوم، در موارد خاص، نقش­نمای مفعول مستقیم است. این دو­گانگیِ نقشی مانع از ظهور هم­زمانِ دو نقش si در یک جملة دو­مفعولی می­شود و گاه باعث ابهام در فهم صحیح جملات مذکور می­گردد.

کلیدواژه‌ها