تعیین مرز‏های زبانی: از اطلس گویشی تا گویش‏سنجی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

در مقالۀ حاضر شیوه‏های تعیین مرزهای زبانی در مطالعات سنتی اطلس ـ محور و گویش‏سنجی به‏عنوان یکی از رویکردهای جدید گویش‏شناسی با یکدیگر مقایسه می‏شود. از روش توصیفی ـ تحلیلی برای بررسی این دو رویکرد و تحلیل مزیت‏ها و کاستی‏ها استفاده می‏شود. در گویش‏شناسی سنتی تعیین مرزهای زبانی با استفاده از روش مرز همگویی و مبتنی بر پیمایش‏های اطلس ـ محور و داده‏های زبانیِ مبتنی‏ بر تعداد محدودی از مشخصه‏ها صورت می‏گرفت که در نتیجه، نتایج چندان با حقایق زبانی قابل‌ مشاهده منطبق نبودند. وابسته ‌بودن این روش به انتخاب‏های فردی و ذهنی، منطبق‌ نبودن مرز‏های همگویی با یکدیگر و دقیق ‌نبودن مرز‏بندی‏ها ازجمله اشکالات این روش به‏شمار می‏آید. کاربرد نرم‏افزارها و روش‏های رایانه‏ای و ورود روش‏های تحلیل کمی و آماری راهبرد‏هایی را در قالب روش گویش‏سنجی پیش‏ رو گذاشت که می‏تواند فصل افتراق گویش‏شناسی سنتی و جدید به‏شمار ‏آید. گویش‏سنجی به اندازه‏گیری، تجسم نقشه‏بنیاد و تحلیل مجموع شباهت‏ها و حد فاصل‏های گویش‏ها می‏پردازد. تأکید بر تحلیل تلفیقی مشخصه‏های زبانی، تحلیل‏های گویش‏سنجی را از تحلیل‏های تک‏مشخصه‏ای اطلس‌محور متمایز می‏کند. ازجمله این روش‏ها می‏توان به «تحلیل خوشه‏ای»، «فاصلۀ لونشتاین» و «روش فراوانی واژه» و... اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها