لوتَر آسیابی (زبان ساختگی آسیابانان سعدیه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

در بسیاری از کشورها و ازجمله‏ ایران زبان‏های ساختگی زیادی وجود دارد، که گروهی خاص از طبقات جامعه آن را وضع کرده‌اند و در میان خود به‏کار می‏برند تا افراد غیرخودی متوجه منظورشان نشوند. در زبان فارسی اصطلاحی که برای این‏گونه زبان‏های ساختگی و قراردادی وجود دارد، واژة لوتَر (لوتَرا) است. سعدیه (شهرک سعدی امروز و قریة سعدی سابق) در شمال شرقی شیراز قرار دارد که در گذشته چند آسیاب در آنجا وجود داشته است. آسیابانان سعدی در میان خود از لوتَر خاصی استفاده می‏کردند که به زبان آسیابی معروف است. ساختار جملات در این زبان، تابع زبان معیار است. شمار اندکی از واژه‌های آن شفاف هستند، اما تعداد بسیاری از آنها تیره‌اند و معلوم نیست ریشه درکدام زبان یا گویش دارند. با برافتادن آسیاب‏ها بسیاری از واژه‌های این لوتَر فراموش شدند یا رو به فراموشی هستند و آسیابانان هم که دیگر اصرار و نیازی به حفظ این زبان مخفی در میان خود نداشتند، آن را به تعدادی از اهالی آموختند که ایشان در محاورات خود در جمع غیرخودی‏ها از آن استفاده می‏کردند. به‏علاوه، امروزه تعدادی از واژه‌های آن زبان‌گرد گروهی از جوانان یا افراد خلاف‌کار برای مخفی نگاه‏داشتن مقاصد خویش است. در این تحول و چرخش، برخی از واژه‌ها از گردونه خارج و برخی هم از نظر آوایی یا معنایی دچار دگرگونی شده‏اند. این تحقیق با روش میدانی و ازطریق مصاحبه، به‏ویژه با آخرین نسل‏های باقی‌مانده از آسیابانان سعدیه، فراهم شده است.

کلیدواژه‌ها