بررسی ترکیبات حاصل از مادّۀ مضارع در قافیه‌‌های شعر فارسی (مطالعۀ موردی: اشعار نظامی گنجوی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

یکی از راه‌های تقویت زبان، واژه‌سازی است، این امر به حدی در حیات یک زبان مهم است که نبودش خطری برای زبان محسوب می‌شود. واژه‌سازی قوانینی دارد که آشنا بودن با ساختار زبان و نیز شمّ زبانی گویندگان زبان، جزئی از آنهاست. نظامی گنجوی یکی از شاعرانی است که در واژه‌سازی مهارت بسیاری از خود نشان داده و ترکیبات او بارها بررسی شده است. در زبان فارسی، برخلاف زبان‌هایی همچون عربی، محدودیت خاصی برای کلمات قافیه وجود دارد. هر شاعری به طریقی مشکل قافیه را حل کرده است. در این تحقیق از بین تمام ترکیبات موجود در اشعار نظامی، فقط ترکیباتی بررسی شده‌اند که از مادّۀ مضارع به‌دست آمده‌ و در جایگاه قافیه به‌کار رفته‌اند. پرسش اصلی این تحقیق این است که نظامی از چه راهی خلأ کمبود کلمات قافیه را پر کرده است. نتیجۀ تحقیق نشان می‌دهد که مادّۀ مضارع ظرفیتی است برای تقویت زبان فارسی که از این منظر کمتر بررسی شده است. نظامی از این ظرفیت استفاده کرده و ترکیبات بسیاری ساخته است. اگر اشعار فارسی از این نظر بررسی شوند، شاید ظرفیت‌های زبان فارسی بیشتر آشکار شود. در این تحقیق کلیۀ آثار نظامی از این منظر بررسی شده و ترکیبات تکراری در شعر او و نیز در شعر شعرای معاصر یا قبل از او حذف شده و فقط ترکیبات پربسامد در بخشی از مقاله معرفی‌ شده است.

کلیدواژه‌ها